Vallen bij ouderen

Wat is het? 

Met ‘vallen’ bedoelen we het ongewild op de grond of op een lager niveau terechtkomen door welke oorzaak dan ook. Uiteraard kan iedereen vallen. Maar valpartijen vormen vooral bij ouderen een belangrijk probleem. Elke val van een oudere moet in principe worden beschouwd als een alarmsignaal. De gevolgen van vallen zijn immers niet min. Valpartijen kunnen leiden tot ernstige heupbreuken, hersenletsels, longontstekingen, onderkoeling en zelfs tot overlijden. Maar ook minder ernstige letsels kunnen een belangrijke impact hebben op het dagelijks leven. De oudere kan immers angstig worden, en daardoor ook minder actief, waardoor het valrisico dan weer groter wordt.

Hoe vaak komt het voor? 

Vallen komt heel vaak voor bij ouderen. Van de 65-plussers valt 30 tot 40% ten minste eenmaal per jaar, van de groep 80-plussers of bewoners in een zorginstelling zelfs de helft. Tot 1 op de 7 ouderen valt een paar keer per jaar; 24 tot 45% van wie valt, houdt daar één of ander letsel aan over. Eén op de 10 valpartijen leidt bovendien tot een ernstig letsel, zoals een gebroken heup. Deze cijfers zijn vermoedelijk nog een onderschatting van het probleem. Heel wat valincidenten worden niet of onvoldoende geregistreerd, omdat ze de hulpverlening niet bereiken.

Hoe stelt je arts de aandoening vast? 

Vallen is uiteraard geen aandoening op zich. Na inschatting en behandeling van de letsels van de valpartij, is het wel noodzakelijk om te zoeken naar mogelijke oorzaken en risicofactoren die kunnen leiden tot een val. Zo zijn er heel wat oorzaken, zoals onder meer:
– gebruik van slaapmiddelen, antidepressiva, bloeddrukverlagende middelen, middelen tegen de ziekte van Parkinson en anti-epileptica;
– het innemen van verschillende geneesmiddelen samen;
– infecties;
– hart- en vaatziekten zoals hartfalen, ritmestoornissen, beroerte,…;
– ondervoeding;
– diabetes;
– spier- en gewrichtsproblemen zoals artrose, misvormingen van de voeten,…;
– neurologische aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson, dementie, duizeligheid,…;
– verminderd gehoor.
Je arts zal je uitgebreid vragen stellen en lichamelijk onderzoeken. Het is mogelijk dat hij hierop aansluitend een bloed- en/of urineonderzoek aanvraagt of een elektrocardiogram (ECG) afneemt. In bepaalde gevallen wordt een foto (Rx) van de longen aangevraagd of een scan van het hoofd.

Wat kun je zelf doen?

Het basisprincipe is: blijf zo veel mogelijk actief. Door actief te blijven, vermijd je valpartijen. Het is immers wetenschappelijk aangetoond dat regelmatige lichaamsbeweging de spierkracht en het evenwicht verbetert, en daardoor valpartijen kunnen worden vermeden.
Valpartijen voorkomen is een sleutelelement in deze problematiek. Je kunt hier zelf veel toe bijdragen. Samen met je arts, (thuis)verpleegkundige, kinesitherapeut of ergotherapeut kun je maatregelen treffen:
– zorg voor voldoende algemene verlichting in huis. Een licht in de traphal en een nachtlampje in de slaapkamer zijn beslist nodig.
– zorg voor een goede doorgang in en rondom het huis. Laat een hellend vlak installeren op opstapjes en eventueel ook op kleine trapjes. Laat geen dozen in de traphal staan, zorg dat sneeuw en ijs rondom het huis in de winter worden verwijderd.
– zorg voor goede trapleuningen.
– antislipmateriaal en handgrepen zijn zinvol, zeker in bad en douche. Er bestaan ook opzetstukken voor toiletten, zodat je niet te laag zit en makkelijker terug recht geraakt.
– verwijder losliggende matjes en tapijten.
– in de keuken kun je je materiaal zodanig organiseren dat het steeds binnen handbereik is. Zorg ervoor dat alles bereikbaar is zonder dat ernaar moet gereikt worden.
– zorg voor goed schoeisel. Vermijd hoge hakken en draag geen schoenen met gladde zolen.
– er bestaan externe heupbeschermers; het dragen ervan vermindert het aantal heupbreuken.
– voor wie alleenwoont en een groot valrisico heeft, bestaan specifieke alarmsystemen (PAS of Personen Alarm Systeem) die je rond de hals kunt dragen. Je kunt ze aanvragen via je ziekenfonds of het OCMW. Bij problemen kun je de alarmknop indrukken, waardoor automatisch hulp wordt opgebeld.

Wat kan je arts doen? 

Algemeen
De problematiek rond ‘vallen’ vereist een gericht zorgplan. Je huisarts kan hiertoe het initiatief nemen of hierin een coördinerende rol spelen. Hij gaat systematisch na wat de mogelijke risicofactoren zijn, welke preventieve maatregelen mogelijk zijn en of er onderliggende, medische problemen zijn die kunnen worden aangepakt. Afhankelijk van de situatie, kan een verwijzing naar de specialist noodzakelijk zijn. Samenwerking tussen verschillende hulp- en zorgverleners vormt in vele gevallen een meerwaarde. Een goede en gecoördineerde samenwerking tussen huisarts, specialist, kinesitherapeut, ergotherapeut, thuisverpleegkundige en andere hulpverleners kan heel wat leed voorkomen. Tal van rustoorden maken nu al systematisch een valverslag op dat wordt besproken.

Osteoporose
Een belangrijke stap in het voorkomen van breuken is nagaan of je aan osteoporose lijdt. Osteoporose is een aandoening van het skelet waarbij het bot minder sterk wordt (‘poreus bot’). Osteoporose aantonen gebeurt door een specifiek onderzoek (botdensitometrie). Het kan dus zijn dat je hiervoor wordt verwezen. Ook bij osteoporose geldt de regel dat regelmatig bewegen beter is dan medicatie. Minstens drie porties melkproducten per dag, waarvan de grootste ’s avonds, zijn aanbevolen. Preventief kan je arts je calcium en/of vitamine D voorschrijven. Er bestaan ook geneesmiddelen om osteoporose te behandelen, zoals bisfosfonaten.

Bronnen 
www.ebmpracticenet.be
www.valpreventie.be
www.domusmedica.be/richtlijn preventie van letsels ten gevolge van vallen bij 65-plussers

verschenen op 20/12/2013
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s