Klierkoorts (mononucleose)

Wat is het?

Mononucleose of klierkoorts is in de volksmond beter bekend als de ‘kuskesziekte’. Soms spreekt men ook van de ziekte van Pfeiffer.
Het is een infectie veroorzaakt door het Epstein-Barrvirus. Dit virus wordt doorgegeven via het speeksel, vandaar de naam ‘kuskesziekte’.
De meeste mensen die besmet worden, ondervinden geen last. Zij kunnen het virus echter wel doorgeven en andere personen besmetten.
Bij personen die wel ziek worden, zijn de ernst van de ziektetekenen en de duur zeer wisselend. Na een doorgemaakte infectie ben je levenslang immuun.
Het verloop van de ziekte is ernstiger bij mensen met een stoornis in het afweermechanisme, bijvoorbeeld bij mensen die bepaalde medicijnen innemen na een transplantatie, bij aidspatiënten, en bij mensen die chemotherapie volgen voor kanker.

Hoe vaak komt het voor?

Een mononucleosebesmetting komt zeer vaak voor. De helft van de kinderen onder de 5 jaar en ongeveer 90% van de volwassenen in Noord-Europa heeft antistoffen tegen klierkoorts, wat wijst op een doorgemaakte infectie of blootstelling zonder symptomen. Een groot deel van de infecties verloopt namelijk ongemerkt. Klierkoorts kan op alle leeftijden optreden, maar er zijn twee piekleeftijden: kinderen onder de 5 jaar en jongvolwassenen.

Hoe kun je het herkennen?

De meeste mensen die besmet worden met het virus worden niet ziek. Dit is vooral het geval bij jonge kinderen. De diagnose wordt dan vaak niet gesteld. Treden er wel ziekteverschijnselen op, dan variëren ze naargelang de leeftijd en de persoon:
– bij jonge kinderen kan milde koorts en huiduitslag optreden, soms ook longontsteking. De periode tussen besmetting en optreden van de symptomen is kort: bij kinderen op basisschoolleeftijd bedraagt deze 4 tot 10 dagen.
– bij jongvolwassenen is de periode tussen contact met het virus en het optreden van de ziekteverschijnselen langer: 4 tot 7 weken. De symptomen zijn ook meer uitgesproken: hoge koorts, keelpijn en pijn bij het slikken door zwelling en aanwezigheid van etterig beslag op de amandelen, veralgemeende gezwollen en pijnlijke klieren (rond de kaakhoeken, onder de kin, in de oksels,…), uitgesproken vermoeidheid en verminderde eetlust, vergrote en weke milt, ontsteking van de lever. De leverontsteking veroorzaakt bij sommige zieken een lichte vorm van geelzucht, waarbij het oogwit, en soms ook de huid, lichtgeel verkleuren. De vermoeidheid kan lang aanslepen, soms zelfs tot maanden na het verdwijnen van de andere ziekteverschijnselen.
– bij een aantal mensen is een zwelling van de oogleden het eerste teken.
– ongeveer één op de tien zieken krijgt kleine rode vlekjes. Deze huiduitslag treedt steeds op wanneer de zieke bepaalde antibiotica (amoxicilline) inneemt.
– de keelontsteking duurt gewoonlijk 2 weken, de klierzwelling 3 weken. De koorts kan 4 tot 6 weken aanhouden en de vermoeidheid 2 tot 3 maanden.

In zeldzame gevallen treden ernstige symptomen of verwikkelingen op, die soms een ziekenhuisopname vereisen:
– ontsteking van de hartspier,
– bloedarmoede,
– tekort aan bloedplaatjes waardoor bloedingen optreden,
– ontsteking van de nieren, waardoor bij sommige mensen de nieren onvoldoende goed werken,
– gewrichtsontstekingen,
– ontsteking van zenuwen: met pijn en krachtsvermindering in bepaalde spieren tot gevolg,
– ontsteking van de hersenen en de hersenvliezen met hoofdpijn, sufheid en slaperigheid,
– scheur van de milt met bloeding die soms levensbedreigend kan zijn,
– sterk uitgesproken zwelling van de amandelen waardoor eten en ademen moeilijk wordt.

Bij sommigen worden de symptomen van klierkoorts chronisch; andere mensen doen met tussenpozen nieuwe opstoten van de ziekte, terwijl ze tussendoor geen symptomen hebben. Dit kan verklaard worden doordat het virus na besmetting levenslang aanwezig blijft in het lichaam, en bij een vermindering van de natuurlijke afweer terug kan opflakkeren.

Hoe stelt je arts de aandoening vast?

Je arts zal je vragen naar je klachten en een grondig lichamelijk onderzoek uitvoeren om de ziektetekenen vast te stellen. De combinatie van een keelontsteking met grote pijnlijke klieren doet aan klierkoorts denken.
Er zijn twee onderzoeken nodig: een bloedafname en de afname van een staal van de etter in de keel met een wisser. De bloedanalyse laat zien of je klierkoorts hebt. Een wisser is een wattenstaafje waarmee een beetje etter wordt afgenomen op de amandel. In het labo wordt dan nagegaan of er in deze etter een ziektekiem aanwezig is en welke behandeling daartegen de beste is. Soms zal het immers niet om klierkoorts gaan, maar om een andere besmetting waarvoor antibiotica nodig zijn.

Bij ernstige gevallen en bij verwikkelingen zal een uitgebreider bloedonderzoek gebeuren. Je wordt doorverwezen naar een specialist, ingeval:
– de lever of de milt duidelijk vergroot is. De specialist zal dan verdere onderzoeken uitvoeren.
– er ernstige symptomen optreden, zoals een beginnend abces ter hoogte van de amandelen, een ontsteking van de hartspier, symptomen die op een zenuwontsteking of op aantasting van de hersenen wijzen.

Wat kun je zelf doen?

Het is zinloos om contact met anderen te mijden. Klierkoorts komt veel voor en vaak zonder klachten. Personen die besmet zijn, maar geen ziektetekenen vertonen, verspreiden het virus toch. Soms wordt het virus nog doorgegeven geruime tijd nadat de laatste symptomen verdwenen zijn. Bij één op de tien mensen treedt een tweede geval op in de onmiddellijke omgeving.
Aangezien het virus wordt doorgegeven via speeksel, kan de verspreiding enigszins ingeperkt worden door rechtstreeks contact met speeksel van een zieke te vermijden (niet kussen, bestek grondig afwassen en afdrogen, niet uit dezelfde beker drinken of van dezelfde appel eten, regelmatig de handenwassen,….).
Meestal is er geen behandeling nodig. Neem wel voldoende rust om het herstel te bespoedigen.
Wanneer je milt vergroot is, bestaat er een verhoogd risico op een scheur van de milt met een bloeding die levensbedreigend kan zijn. Vermijd zware inspanningen, het tillen van gewichten, contactsporten en werken met toestellen die trillingen geven om het risico op een scheur te beperken.
Neem opnieuw contact op met je arts wanneer de hoge koorts blijft aanhouden, eten of ademen moeilijk wordt, huiduitslag optreedt, je hartslag onregelmatig wordt, geelzucht optreedt, krachtverlies ter hoogte van bepaalde spieren of verlammingen ontstaat, je geen licht meer verdraagt, suf wordt of abnormaal veel slaapt.

Wat kan je arts doen?

Er bestaat geen vaccin tegen klierkoorts.
Geneesmiddelen zijn gewoonlijk niet nodig. Bij ernstige klachten kunnen wel geneesmiddelen gegeven worden die de symptomen verminderen (koortsremmers, ontstekingswerende middelen, pijnstillers). Soms wordt zelfs cortisone gebruikt, vooral bij leverontsteking en achteruitgang van de algemene toestand.
Alleen wanneer er een duidelijke bijkomende besmetting van de amandelen met streptokokken bestaat, zal je arts je antibiotica voorschrijven. Over het algemeen is het beter om antibiotica te vermijden omdat ze niet helpen en zelfs huiduitslag kunnen uitlokken.

Bronnen

www.ebmpracticenet.be
www.rivm.nl/ziekte van Pfeiffer

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s