Behandeling van kankerpijn

Wat is het? 

Pijn bij kanker kan verschillende oorzaken hebben: de tumor kan op omliggende structuren drukken, pijn door uitzaaiingen en pijn die niet onmiddellijk te verklaren is. De behandeling van de kanker zelf verlicht vaak de pijn. Als dat niet zo is, dan behandelt men de pijn met medicijnen of lokale verdoving.
Pijnmedicatie wordt stapsgewijs opgestart. De dosis wordt progressief verhoogd. Doorgaans begint me met de lichtste pijnstiller tot die onvoldoende helpt. Daarna wordt overgeschakeld op een sterker middel, met de morfineachtige preparaten als laatste vorm van pijnstilling.
De pijnstilling gebeurt steeds zowel met een lang en traagwerkend geneesmiddel als met een snel en kortwerkend geneesmiddel. Het product met lange werking vormt de basis van de behandeling. De snel werkende medicatie dient voor gebruik bij pijnpieken.

Hoe vaak komt kankerpijn voor? 

Tijdens de kankerbehandeling ervaart 59% van de patiënten pijn. Bij vergevorderde ziekte loopt dit op tot 64%. Zelfs na genezing heeft nog 33% pijn.

Hoe kun je het herkennen? 

Pijn is een subjectieve waarneming. Zo kan eenzelfde pijnintensiteit voor de een goed te verdragen zijn, en voor de ander niet. Daarom tracht men de pijn te ‘objectiveren’. Dit wil zeggen dat aan de pijn een score wordt toegekend op een schaal van 1 tot 10, waarbij 1 staat voor minimale en 10 voor maximale pijn.
We maken een onderscheid tussen constante pijn en doorbraakpijn, die maar af en toe optreedt ondanks de pijnmedicatie. Het is overigens belangrijk dat je het soort pijn zo goed mogelijk probeert te omschrijven: waar heb je precies pijn? Is de pijn scherp, dof, knagend, stekend, schietend, branderig, op één punt geconcentreerd, bandvormig of eerder breed en vaag…? Dit helpt om het verschil te maken tussen klassieke pijn en zenuwpijn. Zenuwpijn geeft knagende brandende pijn zoals je bijvoorbeeld voelt bij tandpijn.

Wat kun je zelf doen? 

Je kunt zelf zo goed mogelijk proberen de ernst van de pijn te beoordelen, de evolutie ervan te beschrijven en de bijwerkingen van de behandeling te benoemen. Open communicatie hierover met je artsen, andere hulpverleners en familie zal de behandeling ten goede komen.

Wat kan je arts doen? 

In teamverband
De kankerbehandeling zelf gebeurt in het ziekenhuis door een multidisciplinair oncologisch team, bestaande uit kankerspecialisten, chirurgen, radiotherapeuten en een gespecialiseerd verpleegteam. Zo nodig wordt ook psychologische bijstand voorzien. De pijnbehandeling zal dus daar al opgestart worden.
Is er na ontslag nog een pijnprobleem, dan zal je huisarts in samenspraak met het team en met je familie de pijnbehandeling begeleiden. Er bestaan ook speciale palliatieve teams met artsen en gespecialiseerde verpleegkundigen die de patiënt en diens familie aan huis met raad en daad bijstaan.

Principes
De principes van pijnbestrijding zijn:
– het middel moet voldoende pijnverlichting geven;
– de behandeling moet haalbaar zijn. Zo kun je bij iemand die continu braakt of niet kan slikken geen tabletten geven;
– men streeft naar een constante stabiele dosis van een product met vertraagde werking voor de continue pijn;
– de pijnpieken vangt men op met snelwerkende medicijnen;
– de behandeling moet regelmatig opgevolgd en geëvalueerd worden (zie verder).

Opbouw van de behandeling
– De pijnbehandeling wordt trapsgewijs opgebouwd, zowel qua sterkte van het geneesmiddel, als qua dosis. Meestal start men met paracetamol, al dan niet gecombineerd met ontstekingsremmers zoals ibuprofen. Het effect is dosisgebonden, dus hoe hoger de dosis, hoe beter de pijnstilling. Dikwijls wordt een zuurremmerbijgegeven, omdat ontstekingsremmers maaglast veroorzaken. Ze zijn ook niet zo goed in geval van hart- en nierziekten, en bij mensen met hoge bloeddruk.
– Is de pijn hiermee onvoldoende onder controle, dan voegt men een opiaat toe. Dit is een van morfine afgeleide pijnstiller. Ook hier begint men met de lichtere producten uit de reeks, zoals de combinatie van paracetamol met codeïne of tramadol.
– Als ook dat niet meer volstaat, dan komen de zwaardere preparaten zoals oxycodon en morfine in aanmerking. De siroopvorm of de tabletten hebben de voorkeur. Injecties zijn te vermijden. Ze zijn vaak redelijk pijnlijk omdat door vermagering de patiënt nog maar weinig spierweefsel heeft.
– Er zijn ook nog kleefpleisters met fentanyl. Ze zijn een goed alternatief voor patiënten die geen medicatie meer kunnen innemen langs de mond. In principe worden ze om de 3 dagen vervangen. Bij extreme vermagering gebeurt de opname sneller, en moeten ze om de 2 dagen vernieuwd worden.
– In de terminale fase wordt vaak gekozen voor een onderhuids infuus, waarmee verschillende geneesmiddelen kunnen worden gegeven, en de patiënt zelfs in een lichte slaaptoestand kan worden gebracht (palliatieve sedatie).

Bijwerkingen
Vaak voorkomende bijwerkingen van opiaten zijn misselijkheid, verstopping en sufheid. Ze leiden slechts zelden tot psychische afhankelijkheid. Ze mogen echter niet plots gestopt worden omwille van mogelijke ontwenningsverschijnselen. Bij ernstige ziekten zoals kanker is pijncontrole trouwens veel belangrijker dan een mogelijke verslaving.

Opvolging
Bij de opvolging van de pijnbehandeling kunnen een aantal vragen helpen:
– neem je de medicatie in? Gebeurt dit op een correcte manier?
– zo niet, waarom? Heb je last van bijwerkingen? Zijn er bepaalde misvattingen zoals angst voor verslaving?
– is de pijn voldoende verlicht met de voorgeschreven dosis?
– is de pijn gedaald op de pijnscore?

Proefbehandeling
Soms is eerst een proefbehandeling met pijnmedicatie nodig om de aard van de pijn te bepalen. Zo kan het zijn dat zenuwpijn pas herkend wordt als een klassieke pijntherapie niet voldoet.
Bij zenuwpijn geeft men antidepressiva zoals amitrityline en/of anti-epileptische geneesmiddelen zoals carbamazepine en gabapentine. Zenuwpijn is dikwijls het gevolg van een behandeling met geneesmiddelen tegen kanker (cytostatica), waarbij ontsteking van de zenuwbanen (polyneuritis) ontstaat. Dit soort pijn is vaak zeer weerstandig aan behandeling.

Bronnen 

www.ebmpracticenet.be
www.oncoline.nl

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s